سال آن در سلطنت منوچهر و تمام دوران بعثت پيغمبرى او در زمان سلطنت منوچهر بود « 1 » و اين نمونه‌ها در تاريخهاى قديم كم نيستند . حال اگر با اين سابقه و با توجه به مطالبى كه در همين گفتار اجمالا به آنها اشاره شد ، تاريخ پيش از اسلام عربها و سرزمينهاى عرب‌نشين در زمينهء اصلى تاريخ سياسى دوران ساسانى و آنچه را به نام ادب جاهلى روايت مىشود با توجه به تاريخ فرهنگ و تمدن ايران مورد تحقيق و بررسى قرار گيرد مسلم است كه نتايج حاصل از آن خيلى پربارتر و چهرهء آن دوران خيلى روشن‌تر از آنچه هم اكنون هست جلوه‌گر خواهد شد . دوران اسلامى هم خارج از مسير كلى تاريخ اين منطقه نبوده است . در اين دوران هم سرزمين ايران و مردم آن با اثرى كه در تحول علمى و فرهنگى اسلام و به تبع آن در تحول زبان و ادب عربى داشته‌اند ، هرگاه در تاريخ ادبيات عربى قرنهاى نخستين اسلامى و به قول ابن خلدون تا حملهء مغول از اسلام و از گرايش اسلامى و ايرانيان به‌عنوان دو عامل اساسى در تحول علمى و ادبى زبان عربى ياد نشود و اين دو عامل چنان كه در خور اثر عظيم آنان در اين زبان است مورد بررسى قرار نگيرد بسيارى از پرسشهائى كه در اين زمينه براى صاحب‌نظران مطرح مىشود بىپاسخ خواهد ماند ، زيرا براى آن تحولات نمىتوان يك توجيه عربى صرف يافت . اين‌كه تصور شود كه گسترش زبان عربى در ايران و دگرگونيهاى علمى و فرهنگى آن در اين سرزمين نتيجه فتوحات عربى و به تعبير جديد تاسيس امپراطورى عربى و از مقولهء تحميل زبان قوم غالب بر مغلوب بوده و هر آنچه هم از علوم و معارفى كه در طى دوران شكوفائى اسلام در اين سرزمين بوجود آمده دست آورد همان امپراطورى و محصول انديشه و ذوق عربى بوده تصورى است باطل و با واقعيات تاريخى ناسازگار و براى محققانى هم كه اساس تحقيقات خود را بر اين فرض نهند بسيار گمراه‌كننده .

--> ( 1 ) . طبرى 1 / 506 .